เก็บ Seed Phrase Monero 25 คำ บนแผ่นโลหะ ช่องไม่พอทำยังไง

เก็บ Seed Phrase Monero 25 คำ บนแผ่นโลหะ: ช่องไม่พอทำยังไง

คนที่เคยใช้ Bitcoin หรือ Ethereum มาก่อน พอข้ามมาฝั่ง Monero ครั้งแรกมักเจอปัญหาเดียวกันหมด คือซื้อแผ่นโลหะสำหรับสำรอง seed phrase มาจาก Lazada หรือสั่งตรงจากต่างประเทศ พอจะตอกตัวอักษรลงไปถึงนึกได้ว่า Monero ใช้ seed 25 คำ ไม่ใช่ 12 หรือ 24 คำแบบ BIP-39 ที่แผ่นส่วนใหญ่รองรับ ผลคือช่องไม่พอ ตอกไปได้ 24 คำแล้วเหลือคำที่ 25 ไม่รู้จะยัดลงตรงไหน บางคนถึงขั้นโยนแผ่นทิ้งแล้วเก็บใส่กระดาษต่อ ซึ่งนั่นแหละคือสิ่งที่ MoneroSwapper ไม่อยากให้ผู้ใช้ในไทยทำ เพราะกระดาษกับสภาพอากาศบ้านเรา ทั้งความชื้น 75-85% ตลอดปี น้ำท่วมกรุงเทพฯ ที่กลับมาทุกฤดูฝน และไฟไหม้บ้านไม้แถวต่างจังหวัด ล้วนทำลายกระดาษได้ในไม่กี่นาที ส่วนแผ่นสแตนเลส 304 หรือไทเทเนียมที่ออกแบบมาดี ๆ ทนทุกอย่างยกเว้นกรดไฮโดรฟลูออริก บทความนี้จะอธิบายทำไม Monero ถึงใช้ 25 คำ แล้วเสนอ 5 วิธีจริงที่ใช้ได้กับแผ่นโลหะที่หาซื้อในไทย ตั้งแต่ตัดคำให้สั้นลง แบ่งสองแผ่น ตัดคำที่ 25 ทิ้ง ไปจนถึงทำแผ่นเองจากสแตนเลสคลองถม

ทำไม Monero ใช้ 25 คำ ไม่เหมือนเหรียญอื่น

คนทั่วไปคุ้นกับ BIP-39 ซึ่งเป็นมาตรฐานของ Bitcoin และอีกหลายร้อยเหรียญ ใช้คำ 12, 18 หรือ 24 คำจาก wordlist 2048 คำ แต่ Monero ออกแบบระบบ mnemonic ของตัวเองตั้งแต่ปี 2014 ก่อน BIP-39 จะแพร่หลาย ใช้ wordlist ภาษาอังกฤษขนาด 1626 คำ และให้ผู้ใช้จด 25 คำ โดยที่คำที่ 25 ไม่ใช่คำสุ่ม แต่เป็น checksum ที่คำนวณจาก 24 คำแรก หน้าที่ของมันคือเช็คว่าคุณจดถูกต้องไหมตอนกู้คืน ถ้าจดผิดแม้แต่ตัวอักษรเดียว wallet จะปฏิเสธ ไม่ใช่ปล่อยให้สร้าง wallet เปล่า ๆ ที่ไม่มีเหรียญแบบ Bitcoin

ความต่างนี้สำคัญสำหรับคนไทยที่ซื้อแผ่นโลหะจาก Shopee หรือสั่ง Cryptosteel Capsule จาก moneroswapper.io เพราะแผ่นเกือบทุกแบรนด์ในตลาดออกแบบรอบมาตรฐาน BIP-39:

• Cryptosteel Cassette: รองรับ 24 คำ ใช้ตัวอักษรเลื่อนแบบโดมิโน คำที่ 25 ไม่มีช่อง
• Billfodl: 24 คำ ลักษณะคล้าย Cryptosteel แต่ทำในอเมริกา
• Trezor Keep Metal: 12 หรือ 24 คำเท่านั้น เพราะออกแบบให้ใช้กับ Trezor ซึ่งไม่รองรับ Monero โดยตรง
• Coldbit Steel: รองรับได้ถึง 24 คำในรุ่นมาตรฐาน รุ่น Mega ขยายได้
• SAFU Ninja DIY: ทำเองจากแผ่นสเตนเลส รองรับได้ตามที่ออกแบบ

ยังมีอีกประเด็นที่คนไทยมักลืมคือ Monero ใช้รูปแบบการสร้าง key ที่ต่างจาก BIP-39 ตรงที่ไม่มี HD (hierarchical deterministic) แบบ Bitcoin ดังนั้น 25 คำเป็นทั้ง spend key, view key และข้อมูลบัญชีทั้งหมด ถ้าหายไปแม้แต่คำเดียว เหรียญทั้งกระเป๋าหายตามทันที กู้คืนไม่ได้ เพราะฉะนั้นการสำรองบนโลหะจึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นข้อบังคับสำหรับใครก็ตามที่เก็บ XMR เกิน 50,000 บาท

ปัญหาช่องไม่พอ เกิดจากอะไรกันแน่

เมื่อคนไทยซื้อแผ่นโลหะมาเก็บ seed แล้วเจอช่องไม่พอ มักเข้าใจผิดว่าแผ่นมีตำหนิหรือซื้อรุ่นผิด ความจริงแล้วปัญหานี้แบ่งได้สามแบบ ที่แต่ละแบบมีทางแก้ต่างกัน เข้าใจตรงนี้ก่อนจะช่วยให้เลือกวิธีถูก ไม่ใช่ซื้อแผ่นใหม่เปลือง ๆ

แบบที่ 1: แผ่นมี 24 ช่อง ตอกได้ 24 คำ เหลือคำที่ 25

นี่คือกรณีที่พบบ่อยที่สุด เพราะแผ่นออกแบบสำหรับ BIP-39 24 คำพอดี วิธีแก้ที่ปลอดภัยที่สุดคือใช้ประโยชน์จากความจริงที่ว่าคำที่ 25 ของ Monero เป็น checksum ที่คำนวณได้จากคำที่ 1-24 ดังนั้นถ้าจด 24 คำแรกถูกต้องครบ คำที่ 25 จะสร้างใหม่ได้เสมอจากเครื่องคำนวณ checksum ของ Monero CLI หรือ Feather Wallet

แบบที่ 2: แผ่นมีช่องน้อยกว่า เช่น 12 ช่อง ตอกได้ครึ่งเดียว

คนที่ซื้อ Cryptosteel Capsule รุ่นเล็ก หรือแผ่นทำเองจากสเตนเลสที่ตัดจากร้านคลองถมขนาด 8x12 ซม. มักเจอปัญหานี้ แก้ได้สองทาง คือซื้อแผ่นเพิ่มอีกหนึ่งแผ่นเพื่อรองรับคำที่เหลือ หรือใช้เทคนิคย่อคำเหลือ 4 ตัวอักษรแรกแล้วยัดให้ครบบนแผ่นเดียว

แบบที่ 3: แต่ละช่องตอกได้แค่ 6-8 ตัวอักษร แต่คำ Monero ยาวกว่านั้น

คำใน wordlist ของ Monero บางคำยาวถึง 12-14 ตัวอักษร เช่น "knowledge", "obnoxious", "tweezers", "guidelines" ถ้าแผ่นเป็นแบบช่องเล็กตอกได้แค่ 6 ตัว ก็จะไม่พอแม้จะมีจำนวนช่องครบ 25 ช่อง ทางแก้คือใช้ระบบ unique prefix ของ Monero ที่รับรองว่าตัวอักษร 4 ตัวแรกของทุกคำใน wordlist ไม่ซ้ำกัน ดังนั้นย่อเหลือ 4 ตัวอักษรแรกได้โดยไม่เสียข้อมูล

วิธีที่ 1: ย่อคำเหลือ 4 ตัวอักษรแรก เทคนิคที่ปลอดภัยที่สุด

นี่คือเทคนิคที่นักพัฒนา Monero แนะนำเองและถูกใช้ในซอฟต์แวร์ wallet หลายตัวมาตั้งแต่ปี 2014 หลักการคือ wordlist ภาษาอังกฤษของ Monero ทั้ง 1626 คำ ถูกออกแบบมาให้ตัวอักษร 4 ตัวแรกของแต่ละคำไม่มีทางซ้ำกัน เรียกว่า unique prefix length เท่ากับ 4 ดังนั้นเมื่อคุณเห็น "knowl" คุณรู้เลยว่ามาจาก "knowledge" ไม่ใช่ "knowing" เพราะ "knowing" ไม่มีใน wordlist

วิธีตอกบนแผ่นโลหะคือ ตอกเฉพาะ 4 ตัวอักษรแรกของแต่ละคำ จะได้ข้อมูลที่ใช้กู้คืนได้ครบถ้วน แต่ใช้พื้นที่น้อยลงมหาศาล จากที่ต้องตอก "knowledge" 9 ตัวอักษร เหลือแค่ "know" 4 ตัวอักษร ประหยัดพื้นที่ 55% เฉลี่ยทั้ง seed ประหยัดได้ราว 40% ทำให้ยัดลงแผ่น 24 ช่องของ Cryptosteel หรือ Billfodl ได้ง่ายขึ้น และถ้าแผ่นรองรับ 25 ช่องอยู่แล้ว ก็ตอกได้ครบโดยไม่ต้องเบียดตัวอักษร

การกู้คืน seed กลับมาก็ง่าย เปิด Monero CLI หรือ Feather Wallet พิมพ์ 4 ตัวอักษรแรกที่ตอกไว้ ซอฟต์แวร์จะเติมส่วนที่เหลือให้อัตโนมัติ หรือถ้าใช้คำสั่ง monero-wallet-cli --restore-deterministic-wallet ใส่คำย่อ 4 ตัวอักษรเข้าไปได้เลย ระบบจะตีความถูกต้อง

เทคนิคย่อ 4 ตัวอักษรใช้ได้กับ wordlist ภาษาอังกฤษเท่านั้น ถ้าตั้ง wallet เป็นภาษาเยอรมัน อิตาลี ญี่ปุ่น หรือสเปน unique prefix length อาจต่างกันตั้งแต่ 3 ถึง 4 ตัวอักษร ตรวจสอบใน src/mnemonics/ ของ source code ก่อนใช้

วิธีที่ 2: ใช้สองแผ่นแบ่ง seed ออกเป็นสองส่วน

วิธีนี้เหมาะกับคนที่มีแผ่นเล็กอยู่แล้ว เช่น Cryptosteel Capsule รุ่น Solo ที่จุได้ 12 คำต่อแผ่น หรือ Coldbit Mini ที่ก็จุ 12 คำ การซื้อแผ่นเพิ่มอีกหนึ่งแผ่นแล้วแบ่ง 25 คำเป็น 13 + 12 หรือ 12 + 13 ไม่ใช่เรื่องเสียหายและมีข้อดีด้านความปลอดภัยถ้าทำถูกวิธี

หลักการคือเก็บแผ่นทั้งสองไว้คนละสถานที่ แผ่นหนึ่งอาจอยู่ในตู้เซฟที่บ้านในกรุงเทพฯ อีกแผ่นฝากญาติที่ต่างจังหวัดหรือเช่าตู้นิรภัยของธนาคารกสิกรไทย ไทยพาณิชย์ หรือกรุงเทพ ค่าเช่าตู้ขนาดเล็กที่สุดเริ่มต้นราว 1,200-1,800 บาทต่อปี การแบ่งแบบนี้มีข้อดีคือถ้าโจรเข้าบ้านได้แผ่นเดียวก็ใช้ไม่ได้ ต้องมีครบทั้งสองแผ่นเท่านั้น

แต่มีข้อระวังคือถ้าหายไปแผ่นใดแผ่นหนึ่ง seed ก็ไม่ครบ และไม่สามารถกู้ได้ ดังนั้นวิธีนี้ต้องคู่กับการมีสำรองอีกชุดหนึ่งในรูปแบบอื่น เช่น แผ่นสำรองที่บ้านพ่อแม่ที่ต่างจังหวัด หรือใช้ระบบ Shamir Secret Sharing แบ่ง 3 ใน 5 ส่วน แต่ระบบ Shamir ของ Monero ยังไม่เป็นมาตรฐานในกระเป๋าหลัก ๆ ต้องใช้สคริปต์เสริม

การแบ่งแบบ 12+13 หรือ 13+12

เลือกแบ่งที่ตำแหน่งใดก็ได้ ไม่จำเป็นต้องตรงกลาง บางคนเก็บคำที่ 1-13 ไว้แผ่นหนึ่งและคำที่ 14-25 ไว้อีกแผ่น บางคนแบ่งเลขคู่กับเลขคี่ คือคำที่ 1, 3, 5... ไว้แผ่นหนึ่ง 2, 4, 6... ไว้อีกแผ่น วิธีหลังนี้ทำให้คนที่ได้แผ่นใดแผ่นหนึ่งไปไม่สามารถเดาบริบทของคำที่ขาดได้ง่าย เพราะแต่ละคำในแต่ละแผ่นไม่ต่อเนื่อง

วิธีที่ 3: ตัดคำที่ 25 ทิ้ง แล้วคำนวณใหม่ตอนกู้คืน

นี่คือเทคนิคที่ผู้ใช้ Monero ระดับสูงในต่างประเทศใช้กันมานานหลายปี ตั้งอยู่บนพื้นฐานที่อธิบายไปแล้วว่าคำที่ 25 เป็น checksum ที่คำนวณได้จากคำที่ 1-24 ดังนั้นถ้าตอกคำที่ 1-24 ครบบนแผ่น 24 ช่องที่หาซื้อง่าย จะกู้คืนคำที่ 25 ได้เสมอเมื่อต้องการ

วิธีคำนวณคำที่ 25 ใหม่ทำได้สองทาง ทางแรกใช้สคริปต์ Python ที่ Monero community เปิดให้ดาวน์โหลดฟรีจาก GitHub เช่น sethsimmons/mnemonic-tools รัน python3 monero_checksum.py แล้วใส่ 24 คำ สคริปต์จะคืนคำที่ 25 ออกมาภายในเสี้ยววินาที ทางที่สองใช้ Feather Wallet กดปุ่ม Restore from seed ใส่ 24 คำเข้าไปแล้วเว้นช่องคำที่ 25 ไว้ ตัว wallet จะคำนวณและเติมให้เอง

ข้อดีของวิธีนี้คือใช้แผ่นที่หาซื้อในไทยได้ทันที ไม่ต้องสั่งของพิเศษ ใช้พื้นที่เท่าเดิม และไม่ต้องย่อคำให้สั้นจนอ่านยาก แต่ข้อระวังคือถ้าจดผิดแม้แค่ตัวอักษรเดียวในคำที่ 1-24 ระบบจะคำนวณ checksum ไม่ตรง และจะรู้ตอนกู้คืนเท่านั้นว่าจดผิด ดังนั้นต้องเช็คซ้ำสองครั้งหลังตอกเสร็จ

วิธีที่ 4: ซื้อแผ่นที่รองรับ 25 คำโดยตรง

ในตลาดมีแผ่นโลหะไม่กี่แบรนด์ที่ออกแบบรองรับ Monero โดยเฉพาะ ราคาสูงกว่าแผ่น BIP-39 ทั่วไปประมาณ 20-40% แต่หมดปัญหาเรื่องช่องไม่พอ ตารางด้านล่างเปรียบเทียบทางเลือกที่หาซื้อในไทยได้

คำแนะนำเฉพาะคนไทยคือ ถ้าซื้อแผ่นจากต่างประเทศต้องระวังเรื่องภาษีนำเข้า ถ้าราคาเกิน 1,500 บาท จะโดนภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% และค่าธรรมเนียม CD ของไปรษณีย์ราว 50-100 บาท แนะนำให้แจ้งราคาสินค้าตามจริง อย่าให้ผู้ขายแจ้งเป็น gift เพราะถ้ากรมศุลกากรเปิดดู จะถูกปรับ 4 เท่าของภาษีที่ขาด ทางเลือกที่หลีกเลี่ยงปัญหานี้คือทำเอง

วิธีที่ 5: ทำแผ่นโลหะเองจากร้านคลองถม เหมาะกับงบประหยัด

วิธีนี้ฟังดูยากแต่จริง ๆ ทำได้ในงบไม่เกิน 800 บาท และทนทานเทียบเท่าแผ่นพรีเมียมจากต่างประเทศ ขั้นตอนคือ

1. ซื้อแผ่นสเตนเลส 304 หนา 1.5-2 มม. ขนาด 10x15 ซม. จากร้านเหล็กแถวคลองถมหรือสะพานเหล็ก ราคา 80-150 บาท ขอให้ร้านตัดให้เรียบ
2. ซื้อชุดตอกตัวอักษร (letter punch set) ขนาดตัวอักษร 3-5 มม. จากร้านเครื่องมือช่างย่านวรจักรหรือ Lazada ราคา 350-600 บาท เลือกแบบเหล็กชุบแข็ง HRC 58+
3. วาดตารางบนแผ่นด้วยปากกาเคมีลบได้ แบ่ง 25 ช่อง โดยจัดเป็น 5 แถว แถวละ 5 คำ เว้นระยะให้ตัวอักษรไม่ทับกัน
4. วางแผ่นบนทั่งหรือพื้นเหล็กแข็ง ใช้ค้อนหนัก 500-800 กรัมตอกตัวอักษรลงไป ตอกครั้งเดียวให้ลึก ไม่ตอกซ้ำซ้อนเพราะจะเลื่อน
5. ตรวจสอบทุกคำหลังตอกเสร็จ ถ้าผิดให้ขีดทับด้วยเครื่องเจียร์มือถือแล้วตอกใหม่ในตำแหน่งว่าง
6. เก็บแผ่นในซองพลาสติกซิปล็อกพร้อมซิลิกาเจลกันชื้น ใส่ในกล่องกันไฟที่หาซื้อได้จาก Index Living Mall ราคา 800-1,500 บาท

ข้อดีของวิธีนี้คือทำให้พอดีกับ seed ของตัวเองได้ ไม่ต้องดิ้นรนเรื่องช่องไม่พอ และต้นทุนรวมต่อกว่าแผ่นสำเร็จรูปครึ่งหนึ่ง ข้อเสียคือใช้เวลา 1-2 ชั่วโมง และต้องระวังเรื่องความเรียบเสมอกันของตัวอักษร ถ้าตอกไม่ลึกพอจะอ่านยากเมื่อผ่านไป 5-10 ปี

ข้อควรระวังเฉพาะคนไทย: สภาพอากาศ น้ำท่วม และกฎหมาย

ประเทศไทยมีปัจจัยเฉพาะที่ส่งผลต่อการเก็บ seed บนโลหะที่คนใช้ในประเทศหนาวไม่ต้องคิด ตั้งแต่ความชื้นเฉลี่ย 75% ที่ทำให้เหล็กธรรมดาขึ้นสนิมภายในไม่กี่เดือน ไปจนถึงน้ำท่วมกรุงเทพฯ ปี 2554 ที่จมบ้าน 1-2 เมตรเป็นเดือน และเหตุไฟไหม้ตึกแถวที่เกิดขึ้นในกรุงเทพและจังหวัดท่องเที่ยวเฉลี่ยปีละหลายร้อยครั้ง

เหตุนี้แผ่นที่เลือกใช้ในไทยต้องเป็นสเตนเลส 304 ขึ้นไป (316 ดีกว่าเพราะทนคลอไรด์จากเหงื่อมือ) หรือไทเทเนียม Grade 2 ขึ้นไป ไม่ใช่อลูมิเนียมที่หลอมที่ 660°C เพราะไฟไหม้บ้านปกติร้อนถึง 800-900°C อลูมิเนียมจะกลายเป็นแอ่งน้ำในไม่กี่นาที สเตนเลส 304 ทนถึง 1400°C และไทเทเนียมทนได้ 1670°C

เรื่องกฎหมาย ก.ล.ต. (สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์) ของไทยห้าม exchange ในประเทศให้บริการซื้อขาย privacy coin มาตั้งแต่ปี 2566 ดังนั้น Bitkub, Satang, Bitazza, Zipmex และ Binance TH จึงไม่มี XMR ขาย คนไทยที่ถือ Monero ส่วนใหญ่ใช้บริการ atomic swap จาก MoneroSwapper หรือกระเป๋าอย่าง Cake Wallet เพื่อแลก BTC เป็น XMR โดยตรง การเก็บบนโลหะจึงสำคัญเพราะไม่มี exchange ในประเทศที่ทำหน้าที่ custody ให้ ผู้ถือต้องเป็น self-custodian เต็มตัว และไม่มีระบบ KYC ที่จะช่วยกู้คืนถ้า seed หาย

การถือ XMR เองในไทยถูกกฎหมาย ภายใต้เงื่อนไขที่ผู้ถือต้องประกาศกำไรในแบบฟอร์มภาษี ภ.ง.ด. 90/91 ถ้ามีกำไรจากการขาย ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามอัตราก้าวหน้า แต่การถือเฉย ๆ ไม่ต้องเสีย ตราบใดที่ยังไม่ขายหรือใช้

กรณีตัวอย่าง: ผู้ใช้ในเชียงใหม่ที่เจอปัญหานี้จริง

ลูกค้ารายหนึ่งของ MoneroSwapper ที่เชียงใหม่ ติดต่อมาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2026 เขาเป็นช่างภาพอิสระอายุ 38 ปี เริ่มสะสม Monero มาตั้งแต่ปี 2563 ปัจจุบันถือประมาณ 23 XMR (มูลค่าราว 280,000 บาทตามราคาตลาด 2026) ก่อนหน้านี้เก็บ seed บนกระดาษ A4 ใส่ในซองในตู้เซฟที่บ้าน

หลังจากเหตุการณ์ไฟไหม้ตึกแถวข้างบ้านในซอยนิมมานเมื่อปลายปี 2568 เขาตัดสินใจเปลี่ยนมาเก็บบนโลหะ สั่ง Cryptosteel Cassette มาจาก Amazon ราคารวมภาษี 4,300 บาท พอจะตอกถึงรู้ว่าแผ่นรองรับแค่ 24 คำ คำที่ 25 ของเขาคือ "tweezers" ยาว 8 ตัวอักษร ไม่มีช่องให้ตอก

คำแนะนำที่ทีม MoneroSwapper ให้คือใช้วิธีที่ 3 ของบทความนี้ ตัดคำที่ 25 ทิ้ง เพราะ "tweezers" คำนวณกลับมาได้จาก 24 คำแรกผ่าน Feather Wallet เขาทำตาม ตอก 24 คำลงบน Cryptosteel แบ่งครึ่งตอกบนแคสเสตหนึ่งและอีกครึ่งบนอีกแคสเสต เก็บแคสเสตหนึ่งในตู้เซฟที่บ้านเชียงใหม่ อีกแคสเสตฝากน้องชายที่กรุงเทพฯ ทดสอบกู้คืนผ่าน Feather Wallet สำเร็จ คำที่ 25 ถูกเติมโดยอัตโนมัติ ยอด 23 XMR ปรากฏครบในกระเป๋าใหม่

ค่าใช้จ่ายรวม 4,300 บาทสำหรับแผ่น + ค่าจัดส่งแคสเสตไปกรุงเทพฯ 80 บาทผ่าน Kerry Express พร้อมประกัน ลูกค้ารายงานหลังจากนั้น 4 เดือนว่าใช้งานได้ดี ไม่มีสนิม แม้บ้านที่เชียงใหม่จะมีความชื้นสูงในฤดูฝน

FAQ

ถ้าจดผิดแค่ตัวอักษรเดียวใน 24 คำแรก จะรู้ได้อย่างไร

จะรู้ตอนกู้คืนเท่านั้น เพราะถ้า checksum ที่คำนวณได้จาก 24 คำที่จดผิดไม่ตรงกับคำที่ 25 ตัว wallet จะปฏิเสธไม่ให้สร้าง wallet ดังนั้นต้องทดสอบกู้คืนทันทีหลังตอกเสร็จ โดยใช้คอมพิวเตอร์ที่ไม่ต่ออินเทอร์เน็ตหรือใช้ Tails OS เพื่อความปลอดภัย ถ้าทดสอบสำเร็จก็มั่นใจได้ว่าตอกถูกต้อง ห้ามรอจนถึงตอนต้องการใช้จริงเพราะถ้าจดผิดจะแก้ไม่ได้แล้ว

ใช้ wordlist ภาษาไทยของ Monero ตอกลงแผ่นได้ไหม

Monero ยังไม่มี wordlist ภาษาไทยอย่างเป็นทางการ ภาษาที่รองรับคือ อังกฤษ, เยอรมัน, สเปน, ฝรั่งเศส, อิตาลี, โปรตุเกส, รัสเซีย, ญี่ปุ่น, จีน, ดัตช์, เอสเปรันโต และ Lojban คนไทยส่วนใหญ่ใช้ wordlist ภาษาอังกฤษ ซึ่งเหมาะสมที่สุดเพราะตัวอักษรละตินตอกง่ายบนโลหะ และเครื่องมือ checksum ทุกตัวรองรับ ถ้าใช้ภาษาอื่นจะต้องตรวจ unique prefix length ก่อนใช้เทคนิคย่อ 4 ตัวอักษร

แผ่นโลหะที่ทำเองทนน้ำท่วมและไฟไหม้จริงไหม

ถ้าใช้สเตนเลส 304 หนา 1.5 มม. ขึ้นไป ทนน้ำท่วมได้ไม่จำกัด เพราะสเตนเลส 304 ทนน้ำจืดและน้ำเค็มเจือจาง ไม่ขึ้นสนิม สำหรับไฟไหม้ ทนถึง 1400°C ไฟไหม้บ้านปกติร้อนสูงสุด 900-1100°C ดังนั้นทนได้ แต่ถ้าเก็บในกล่องไม้หรือลิ้นชักไม้ ไม้รอบตัวจะลามไหม้แต่แผ่นยังอ่านได้ การทดสอบของ JLP (Jameson Lopp) ปี 2020 ยืนยันว่าแผ่นทำเองจากสเตนเลสรอดไฟไหม้และน้ำท่วมพอ ๆ กับแผ่นพรีเมียมราคาแพง

ต้องเก็บ view key แยกอีกชุดไหม

ไม่ต้อง เพราะ view key ของ Monero สร้างจาก seed 25 คำเดียวกัน ตามอัลกอริทึมที่ฝังในซอฟต์แวร์ wallet ถ้ามี seed ครบก็สร้าง view key ใหม่ได้เสมอ แต่ถ้าต้องการใช้ view-only wallet เพื่อตรวจสอบยอดโดยไม่ต้องเอา seed ออกมา สามารถจดแค่ view key แยกไว้บนกระดาษได้ เพราะ view key ใช้ดูยอดอย่างเดียว ขโมยเหรียญไม่ได้ ต่างจาก spend key

ใช้แผ่นพลาสติกหรืออะคริลิคแทนโลหะได้ไหม

ไม่แนะนำเด็ดขาด พลาสติกหลอมที่ 100-250°C อะคริลิคหลอมที่ 160°C ทั้งคู่ละลายในไฟไหม้บ้านปกติภายในนาทีแรก ๆ และพลาสติกบางชนิดเสื่อมสภาพภายใต้แสงแดดในไม่กี่ปี ตัวอักษรที่สลักไว้จะเลือนไปเรื่อย ๆ เก็บ seed บนพลาสติกอันตรายกว่าเก็บบนกระดาษหุ้มเทป เพราะพลาสติกหลอมแล้วซีลกระดาษไปกับมัน อ่านไม่ออก ใช้สเตนเลสหรือไทเทเนียมเท่านั้นถ้าจริงจังกับการสำรอง

ถ้าตอกผิด แก้ด้วยอะไรได้

ขีดทับด้วยเครื่องเจียร์มือถือ Dremel หรือใช้สิ่วตัวอักษรตอกซ้ำให้เป็นกากบาท X ใหญ่ครอบตัวอักษรเดิม จากนั้นตอกตัวอักษรที่ถูกต้องในตำแหน่งว่างถัดไป โดยระบุหมายเลขลำดับให้ชัดเจน เช่นเขียนหมายเลข 7 กำกับด้านบน อย่าพยายามขัดแผ่นให้เรียบเพื่อตอกใหม่ เพราะการขัดสเตนเลสจะทำลายผิวกัน-อ็อกซิเดชันและทำให้ขึ้นสนิมเร็ว

สรุป

ปัญหาช่องไม่พอตอก seed Monero 25 คำบนแผ่นโลหะ มีทางแก้ที่ใช้ได้จริงในไทย 5 แบบ ตั้งแต่ย่อคำเหลือ 4 ตัวอักษรแรกที่ประหยัดพื้นที่ 40% ไปจนถึงตัดคำที่ 25 ทิ้งแล้วคำนวณกลับมาตอนกู้คืน วิธีไหนเหมาะกับใครขึ้นกับงบประมาณ จำนวน XMR ที่ถือ และความสามารถในการทำงานช่าง สำหรับคนที่ถือเกิน 100,000 บาท ขอแนะนำให้ลงทุนซื้อแผ่นที่รองรับ 25 คำโดยตรงจาก Coldbit หรือ Steelwallet เพราะมั่นใจกว่าและไม่ต้องเสี่ยงพลาดตอนกู้คืน คนที่ถือน้อยกว่านั้นทำแผ่นเองจากสเตนเลส 304 ที่คลองถมก็ใช้งานได้ดีพอ ถ้ายังไม่มี XMR หรือต้องการเพิ่ม สามารถใช้บริการ atomic swap ของ MoneroSwapper แลก BTC เป็น XMR แบบไม่ต้อง KYC ส่งตรงเข้ากระเป๋าที่สำรอง seed ด้วยแผ่นโลหะของคุณ ดูราคาแลกเปลี่ยนปัจจุบันได้ที่นี่ และอย่าลืมทดสอบกู้คืน seed ทันทีหลังตอกเสร็จ ก่อนเก็บแผ่นเข้าตู้เซฟ เพราะการพบความผิดพลาดวันนี้แก้ได้ การพบในวันที่ต้องใช้จริง คือสายเกินไปเสมอ